Kuise geschiedenis en blote reclame (9-3-2007).

Enige dagen terug stelde Femke Halsema aan de verse minister Klink (VWS) vragen over het afblazen van een donorcampagne  van het NIGZ, omdat hij met het materiaal niet akkoord kon gaan.  Nu moet ik u eerlijk zeggen: ik had ook moeite met het materiaal. Je moet er toch niet aandenken dat in de getoonde fraaie lichamen (zelf kijk ik daarbij wat meer naar de dame van het stel) het mes wordt gezet, al is het voor de medemens. Ik pretendeer geen reclame-kundige te zijn, ik wil dat zelfs helemaal niet zijn, maar het lijkt mij toch handiger voor het onderwerp van aandacht om gelukkig lachende mensen op de foto te zetten, die het dankzij donor-organen het hebben gered.  

Vanuit het oogpunt van goede smaak is er ook wel wat zeggen voor beperkter bloot-gebruik in reclame of campagne. Het krijgt zo vaak toepassing, dat je soms het idee hebt dat reclame-makers geen andere manieren kennen om de aandacht te trekken.  Zelf wantrouw ik reclame in elke vorm, kijk er dus alleen vluchtig naar en voor je het weet haal je dan de aanprijzing van shampoo,  parfums en nog wat producten door elkaar, omdat reclameboodschappen door al dat bloot zo op elkaar lijken. Dus in theorie kan minister Klink op grond van dergelijke argumenten van kwaliteit en doeltreffendheid het campagnemateriaal ongeschikt hebben bevonden. Maar als die minister van CDA-huize is, komt onstuitbaar toch het wantrouwen naar diens motieven op. Hebben we (opnieuw) met een zedenmeester te maken?

Enkele decennia terug kwam bloot in media en publiek terrein helemaal niet voor.  De meest extreme seksbladen van destijds waren ‘De Lach’ (vrouwen in badpak of ondergoed) en ‘De Picolo’(schuine moppen cartoons), die ouders zorgvuldig voor kinderen verborgen hielden. Seksuele voorlichting kreeg je als kind -niet al te adequaat- alleen van leeftijdgenoten, naturisten gingen steevast schuil achter schuttingen. Ik maak mij sterk dat als het aan het CDA of diens voorgangers had gelegen, er wat dat soort dingen betreft niet veel veranderd zou zijn. Maar let wel, al liepen de conventionelen hierin voorop, ze stonden niet alleen in hun kuise opvattingen. Ik herinner mij nog steeds de afkeuring in, denk ik, 1969, van een oudere PSP-er over mini-rok dragende jonge vrouwen. Maar in de nawerking van de jaren zestig delfde conventioneel denken en preutsheid het onderspit tegen vrijzinnigheid. Een ontwikkeling, die overigens vanuit de vrouwenbeweging (Dolle Mina, Wij Vrouwen Eisen) met gemengde gevoelens werd beleefd.

Want naar emancipatie strevende vrouwen wilden niet alleen baas zijn in eigen baas, maar ook van eigen buik en vreesden dat de nieuwe vrijheden tot ongewenste uitbreiding van mannelijke vrijpostigheden zouden kunnen voeren. Vanuit die optiek keerde men zich ook tegen het toen nieuwe fenomeen van publiek verkrijgbare porno-bladen: ‘porno is de theorie, verkrachting is de praktijk’. Wie zich dat herinnert kan verbaasd zijn, dat die beleving op het moment, met veel bloot op de tv en  diverse digitale porno-kanalen op de kabel,  helemaal geen rol meer speelt bij de vrouwen vandaag. Wat is er nu zo anders? Antwoord: vrouwen worden geacht economisch op eigen benen te (kunnen) staan en ondanks incidenten (zoals bij sommige US-presidenten) is in heel het westen het idee doorgedrongen dat ongewenste intimiteiten en seksueel misbruik van macht taboe zijn. Ongeacht of vrouwen  [‘The Acussed’met Jody Foster] uitdagend gekleed gaan of  zich flirterig gedragen.

Het is zo iets als religieus geloof, want ik kan het niet bewijzen, maar ik denk dat in het de vroege geschiedenis van de mensheid ook zo was, dat vrouwen bepaalden met wie, hoe lang en op welke manier ze intiem verkeer wilden. In die tijd zullen vrouwen daar ook een macht aan hebben ontleend, die tegenover de mannelijke spierkracht, de onderlinge verhoudingen in balans hield. Daar moet een eind aan gekomen zijn toen kleine groepen van verwanten en aanverwanten zich tot grotere volken ontwikkelden. Met de consequentie, dat vrouwen mannen tegen kwamen, die ze niet kenden en die hen niet als zus, dochter of moeder van zichzelf of  van een kameraad zagen, mannen met daardoor minder consideratie en respect, waardoor prikkelend uiterlijk of lichtzinnig gedrag voor vrouwen riskant werd.  De eigen veiligheid van de vrouw vroeg om kuis gedrag en uiterlijk, maar er waren meer en mogelijk zwaarder tellende redenen voor ingetogenheid. Mannen, die in conflict zouden komen, hetzij als rivalen in de strijd om een vrouw (‘Helena van Troje’) of  ter verdediging van een vrouwelijk familielid.  De nieuwe pikorde in de grotere gemeenschap maakte het voorts ongewenst, dat vrouwen en mannen van verschillende sociale status of van ruziënde families (Romeo en Julia) op intieme voet met elkaar zouden verkeren. Intimiteit en romantiek werden om al de genoemde reden ingeperkt en aan procedures en (huwelijks-)regels gebonden. Onbedwongen lust en verleiding werden vijanden van de maatschappelijke orde, tucht kwam tegenover ontucht (buiten of tegen de regels staande seksueel verkeer) te staan.  Een vrouw, die nog steeds de kunst van het aantrekken en verleiden verstond en praktiseerde werd beschouwd als iemand (Delilah) die een man (Samson) van zijn plichten en verantwoordelijkheden afleidde. In sommige delen van de wereld ging de preventie via een opvoeding in kuisheid, zoals we weten, niet ver genoeg. Besnijdenis werd toegepast om te zorgen dat vrouwen niet eens meer wisten -aanvoelden- hoe ze zouden kúnnen verleiden. En om te zorgen dat mensen de strakke normen zelfs zonder toezicht zouden volgen, werd er een hemelse origine aan verbonden, God of de goden bepaalden, dat het zo hoorde. Vanzelfsprekend werden vroege godsdiensten, die allesbehalve kuise trekken  hadden, afgevoerd.

Zo moet het, denk ik, in grote trekken vroeger overal ter wereld zijn gegaan. In primitieve tijden was attractie en de kunst van de verleiding het tegenwicht tegen mannelijke spierkracht, maar dat paste niet in een grotere samenleving, die met geweld en discipline tot samenhang en eenheid moest worden gesmeed, geleid door een elite, die niet graag de macht deelde.  

Inmiddels leven we in het westen in een heel andere samenleving, waarin alle aanleidingen -legitiem of niet- om vrouwen kuisheid voor te schrijven, dan wel van vreemde mannen weg te houden, niet meer bestaat. Evenzeer hoeven vrouwen niet meer verleidelijk te zijn om  in balans te raken met mannelijke spierkracht, want buiten de sport speelt die spierkracht nog maar een bescheiden rol.  Vrouwen kunnen dus verleidelijk zijn als ze dat leuk vinden (zie de clips op MTV) of het nalaten als ze dat niet leuk vinden.  Zolang het onderscheid tussen lust-object en lust-subject -je mag naar een vrouw verlangen, maar claimen is uit den boze, de vrouw is baas in en van eigen buik- maar door iedereen aangehouden wordt. Dan is er ook geen reden, anders dan eisen van kwaliteit en doeltreffendheid, om bloot-reclame wat te doseren. Laten we hopen dat Ab Klink het hier mee eens is. En anders is het de plicht van meer verlichte mensen hem te onderrichten.

Ab Klink

GroenLinks wil uitleg over afblazen donorcampagne

6 maart 2007

Femke Halsema wil van minister Klink van VWS uitleg hebben over het afblazen van de donorcampagne van het Nationaal Instituut voor Gezondheidsbevordering en Ziektepreventie (NIGZ). De minister heeft afgelopen donderdag laten weten niet akkoord te gaan met het materiaal van de campagne. Hierdoor moeten een miljoen al gedrukte folders en stickers vernietigd worden. Halsema vraagt zich af of hier sprake is van een nieuwe betuttelende houding van het kabinet.